[ English ] [ Shqip ] [ Srpski ]
 
 






FORUM
Politički položaj Roma na Kosovu
Piše: Ljuan Koka, politikolog, novinar i predsednik Izvršnog odbora Nacionalnog saveta romske nacionalne manjine SCG

Ljuan Koka
Romi su definitivno najveća kolateralna šteta sukoba na Kosovu i Metohiji. Današnji položaj i problemi sa kojima se suočavaju Romi toliko su teški i kompleksni da se ni u jednom segmentu njihovog života i bivstvovanja ne mogu naći pouzdani podaci i pouzdane činjenice od kojih bi se krenulo u postavljanju, makar i u najosnovnijim crtama, problema Roma sa Kosova i Metohije i strategija njihovog rešavanja.

Romi su danas ugroženi i politički i društveno i ekonomski i sve više kao entitet, tako da kada govorimo o njihovom političkom položaju na Kosovu i Metohiji odmah moramo da objašnjavamo i pre nego što postavimo problem njihove participacije u političkom životu Kosova i Metohije.

Dakle, Romi su danas na Kosovu razbijeni na Rome, Aškalije i Egipćane. Medjunarodne organizacije sve više u svojim raportima koriste skraćenicu RAE koja može da ima razne društvene socio i političke implikacie po korpus naroda koji se zove Romi. Dakle, na Kosovu danas postoje tri zajednice koje su, možda, i suprotstavljene i koje bivstvuju u političkom životu Kosova kao najobičniji politički folklor. Naime, kada društvene i političke prilike odgovaraju taj korpus naroda se izjašnjava kao Romi. Kada odredjene političke interesne sfere na Kosovu traže podelu tog korupusa, onda se pojavljuju raznorazni politički i nacionalni poltroni kao predstavnici raznih etničkih zajednica. Jasno je da su Aškalije i Egipćani podgrupe romskog naroda. Isto tako, treba da se dozvoli ljudima da se izjašnjavaju onako kako se oni osećaju. Problem koji postoji sa etničkim identitetom kod Roma je problem koji medjunarodne organizacije ne žele u ovom momentu da razmatraju. Da li će to u političkim procesima na Kosovu još više da produbi jaz izmedju ovih etničkih zajednica ostaje da se vidi. Aškalije ne priznaju Egipćane, Egipćani ne priznaju Aškalije. Aškalije priznaju u krajnjoj instanci da su podgrupa Roma.

Problem Roma u jugoistočnoj Evropi je takav da se oni identifikuju sa većinskim narodom, pa postoji podela na albanske Rome, srpske Rome, rumunske Rome, madjarske Rome, turske Rome, itd. Aškalije i Egipćani na Kosovu govore albanskim, uglavnom neknjiževnim, jezikom. Romski jezik ne znaju ili ga vrlo malo govore i veoma slabo koriste srpski jezik. Dakle, takva grupacija je interesantna da se favorizuje u političkom životu Kosova i Metohije. Iako je na Kosovu živelo najmanje 100.000 Roma, oni imaju isti broj predstavnika kao i sve druge mnogo manje zajednice na Kosovu i Metohiji.

Privremene vlasti na Kosovu hitaju da položaj Roma vrate na poziciju kakvu su oni imali pre 1999. godine. I stvarno postoje televizijske i radijske redakcije, i zaista ima nekog predstavnika u najvišem predstavničkom telu, ali svi znamo da to ne samo što nije dovoljno, nego to nije nikakva garancija da Romi na Kosovu i Metohiji žive slobodno i bezbedno. A još manje jednako sa drugima. Na Kosovu i Metohiji 1997. godine prema internom popisu koji je radjen na područje ove južne pokrajine, kao Romi se izjasnilo 98.770 lica. Danas ih na Kosovu ima 18.727.

Ovim sumornim brojkama možemo samo da dodamo još neke, a to da je u Prištini do juna 1999. godine živelo 22.000 Roma a sada ih je 2.750, u Peći je bilo 20.000 dok ih je sada 2.500. U Gnjilanu se od 7.000, broj Roma sveo na 850. Od 22 opštine na Kosovu i Metohiji u 21 opštini su živeli Romi. Iako ih u opštini Dragaš nije bilo evidenciji, Romi su i tamo živeli, pre svega u selu Mljike. U Kosovoskoj Mitrovici postojalo je romsko naselje Rasadnik koje je bilo jedno od najvećih naselja Roma u Evropi. Ono danas ne postoji. Slična sudbina zadesila je i naselje Moravska u Prištini.

Danas postoje tri kampa sagradjena za Rome u okolini Kosovske Mitrovice - u Žitkovcu, Česmeluku i Kablaru, na prostoru koje je zatrovano olovom. Ljudi koji tamo žive zatrovani tim metalom. Kod 63 dece, od šest meseci do osam godina, koja žive u tim naseljima, utvrdjena koncentracija olova veća od 650 mikrograma po litru krvi, što je, prema podacima Svetske zdravstvene organizacije, jedinstven slučaj u svetu. Lekari preporučuju da već sa 100 mikrograma olova u krvi, pacijenti budu raseljeni iz kontaminiranog područja. Oni tamo još uvek žive.

Dakle, danas je oko 10 odsto Roma je ostalo ili se vratilo na svoja vekovna ognjišta. Takozvani politički predstavnici Roma su pokušali da u prvim godinama medjunarodne uprave nad Kosovom i Metohijom pokušali da objasne kako Romi imaju sva prava na Kosovu i Metohiji. Život ih je u tome najbolje demantovao. Ti predstavnici su proizašli iz jedne situacije koja je bila opterećena teškom ratnom psihozom i strahom koje su diktirali albanski ekstremisti i oni, ne samo da nisu uspeli da na političkoj sceni postave problem Roma, nego su ga vešto skrivali i medjunarodnu javnost teško obmanjivali.

U periodu od 1998. do 2000. godine na Kosovu i Metohiji od strane albanskih ekstremista i bandi ubijeno i kidnapovano je najmanje 150 Roma. Prema nekim informacijama taj broj je mnogo veći. Problem je što niko nije uspeo da zabeleži i identifikuje žrtve i nestale Rome. Nekima se i ni danas ne zna sudbina.

Danas u Srbiji ima oko 60.000 Roma izbeglih i raseljenih sa Kosova i Metohije, da ih je u Crnoj Gori 12.000, u Makedoniji nekoliko hiljada, a mnogi su izbegli u druge zemlje. Samo u Nemačkoj, prema podacima tamošnjeg resornog ministarstva, je oko 50.000 Roma sa Kosova i Metohije. Nemačka je nedavno potpisala ugovor sa UNMIK-om na Kosovu i Metohiji o vraćanju izbeglica sa Kosova i Metohije, u ovoj godini pre svega Aškalija i Egipćana, a u narednoj i Roma. Planira se povratak 10.000 izbeglih sa Kosova koji se trenutno nalaze u Nemačkoj. Ne raspravljajući u ovom tekstu o pravnom i etičkom kontekstu ovog ugovora (koji ljude deli na nacije i smatra da je za jedne bezbedno, a za druge nije) želim samo da potvrdim konstataciju sa početka teksta da se romski etnički korpus raspada i deli ili se ujedinjuje kada postoje odredjeni društveni i politički pritisci nad njim. Aškalije i Egipćani su primorani ovim ugovorom da budu vraćeni na Kosovo i Metohiju. Oni se sada masovno izjašnjavaju kao Romi u Nemačkoj i to čini izuzetne teškoće nemačkim vlastima u njihovom planiranju vraćanja izbeglih na Kosovo i Metohiju.

Raseljeni Romi sa Kosova i Metohije žive veoma teško u Srbiji. Više od polovine raseljenih je uspelo da napusti zemlju i sada se nalazi u zemljama zapadne Evrope. Najveći broj njih je morao ispod svake tržišne cene da proda svoja imanja, kuće i stanove na Kosovu i Metohiji i sa tim novcem ode u treće zemlje. Ti Romi koji su ostala u Srbiji žive u vrlo teškim ekonomskim socijalnim i zdravstvenim uslovima. Veliki broj raseljenih nema ni osnovna lična dokumenta i na taj način ne mogu da ostvaruju svoja prava na zdravstvenu i socijalnu zaštitu kao raseljena lica. Često su im ugrožena i najosnovnija ljudska prava.

Dakle, bilo kakva rasprava o političkom položaju Roma, o nestalima, o povratku Roma na Kosovo i Metohiju, o vraćanju njihove imovine, o njihovoj bezbednosti, ekonomskom osnaživanju, zapošljavanju i štetnim ugovorima koji su činjeni potrebno je da se sačini delegacija predstavnika romskog naroda koji će uz prisustvo medjunarodnih organizacija voditi razgovore sa Privremenom vladom Kosova. Ti predstavnici moraju biti ljudi koji se nalaze sa većinom svog naroda u izbeglištvu i koji su svoj narod predstavljali na Kosovu i Metohiji. Nijedan od tih predstavnika nije osudjivan, niti je krivično gonjen od strane kosovskih vlasti. Jedino tako formirana delegacija ima politički legitimitet da razgovara o političkom i o drugim pitanjima Roma na Kosovu i Metohiji.



Reakcije | Broj reakcija: 10
FORUM

Govor Don Šan Zefija, Biskupskog Kancelara, Katolička crkva

Međuverska konferencija o mirnoj koegzistenciji i dijalogu
Pećka Patrijaršija
Peć 2 –3. maja 2006. godine.



OSTALI ČLANCI
Pročitajte ostale tekstove

REAKCIJE
© 1998-2005 CDRSEE, KosovaLive i Medijski Centar Beta
Odgovornost za sadržinu tekstova objavljenih na sajtu www.kosovakosovo.com u potpunosti preuzimaju Centar za demokratiju i pomirenje, agencija KosovaLive i Medijski Centar Beta. Tekstovi ni na koji način ne odražavaju mišljenja donatora koji su pomogli Albansko-srpski forum za razmenu informacija.