[ English ] [ Shqip ] [ Srpski ]
 
 






FORUM
Kome pripada Kosovo?
Dušan T. Bataković, ambasador, savetnik predsednika Srbije

Dušan T. Bataković
Nizak nivo političke kulture bio je i još uvek ostaje glavno obeležje političke tradicije dveju glavnih etničkih zajednica na Kosovu i Metohiji, Srba i Albanaca. Ovaj prostor, ostao je, sa Albanijom i Makedonijom, najduže pod otomanskom vlašću, sve do 1912, čime je oštra izolacija od dominantnih evropskih tradicija modernog i savremenog doba - uključujući reformaciju, prosvećenost i liberalizam - trajala skoro punih pet stoleća. Političke tradicije nasleđene iz doba opadanja Osmanske imperije, oslonjene na versko-etničke antagonizme, razvijale su se u začaranom krugu uzajamnog nasilja, koje su, samo na kratko, prekidali periodi zatišja. Predah u spirali nasilja najčešće je bio rezultat prisile od strane nekog autoritarnog režima, a ne proizvod voljne i uzajamno prihvaćene koabitacije, obeležene političkom, verskom i etničkom tolerancijom.

Međetnički sukob na Kosovu, slično kao i drugde na Balkanu, samo u zaoštrenijoj formi, uokviren je borbom za teritorije, suprotno savremenim koncepcijama o saživotu i međusobnom prozimanju kao modelu multikulturnog društva. Uporedo s tim, stvarane su dve uporedne slike prošlosti i stvarnosti, dva paralelna sveta gde su, u jednoj zapaljivoj mešavini tradicije, sterotipa i mitova, uz oštro naglašene jezičke, verske i socijalne barijere, nastajale osnove za danas teško premostivi međetnički sukob koji je, u razdobljima kriza, neumitno vodio u eskalaciju nasilja.

Tako i sama reč "Kosovo" ima suprotna značenje u različitim etničkim zajednicama. Kod Srba, pojam Kosovo označava prostor "Srpskog Jerusalima" čiji je blistavi kulturni i ekonomski uspon u srednjem veku bio zaustavljen pohodom osmanskih osvajača. Kosovsko stradanje najavljeno bitkom između Srba i Turaka iz 1389, postalo je realnost sredinom XV veka. Posle stoleća osmanske vladavine kada je kosovsko stradanje kroz epsku poeziju dobilo legendarne razmere, Kosovo posle Prvog balkanskog rata 1912 - sa izmenjenom etničkom strukturom koja je od kraja XVII do balkanskih ratova obeležena smanjivanjem srpskog i rastom albanskog stanovništva - ponovo ulazi u sastav Kraljevine Srbije, dok Metohija postaje sastavni deo druge srpske države Kraljevine Crne Gore, a 1918. u sastav jugoslovenske države.

Za prosečnog Srbina reč Kosovo, u nacionalnoj ideologiji, označava svetu zemlju iz koje su Srbe, tokom poslednjih nekoliko vekova pa sve do naših dana, udruženim snagama sistematski potiskivali i uporno progonili, pre svih Albanci muslimanske vere - legalni ili ilegalni imigranti doseljavani u raznim vremenskim talasima za vladavine Osmanlija, italijanskih fašista ili Titovih komunista.

Prostor južne pokrajine Srbije, sada pod administracijom UN, prekriven sa 1300 crkava, manastira i crkvišta pod zvaničnim imenom Kosovo (s Metohijom koja je od 1968, administrativnom odlukom kosovskih Albanaca iz zvanične, a zatim i svakodnevne političke komunkacije) u srpskom jeziku je, po mnogim istraživačima, simbolički najvažnija reč. Imenom Kosovo se posle imena Božjeg,
imena Svetoga Save, označava i nacionalni i kulturni identitet čitavog srpskog naroda u njegovoj modernoj istoriji.

Za etničke Albance reč Kosovo simbol je "drevne albanske zemlje" koja direktno povezuje antičku ilirsku i savremenu albansku zajednicu u pokrajini, dok je danas simbol dijasporskog tipa nacionalizma koji se hrani stalnom demografskom ekspanzijom, radi etničke legitimizacije pretenzija na određeni prostoro. Činjenica da nema opipljivih naučnih dokaza za kontinuitet između Ilira i današnjih Albanaca, sa zjapećom, neumoljivom prazninom u istorijskim izvorima od VI do XI veka, nije bitno uticala na uspostavljanje ilirskog mita kao osnovnog konstituitivnog elementa albanskog nacionalnog identiteta.

Kosovo je, u ideološkoj projekciji romatničarske albanske istoriografije iz vremena E. Hodže, za kosovske Albance u XX veku postalo simbol okupirane etničke teritorije. Srpski manastiri podignuti u neobično velikom broju u razdoblju od XIII do XV veka, za njih su samo crkve koje su, često na starijim temeljima "ilirskih" (a u stvari vizantijskih) crkava, podigli "okupatorski" srpski vladari iz dinastije Nemanjića.

Otuda na Kosovu, u mirnodopskim uslovima, pod punom vladavinom KFOR-a i UNMIK-a, uspostavljenoj posle NATO bombardovanja 1999, toliko nastojanja da se u što kraćem roku i u što većem broju, u jednoj vidljivo sistematičnoj akciji, trajno unište tragovi neugodnih svedoka - srpskih manastira i crkava - kao najupečatljivijih tragova nekadašnjeg i sadašnjeg srpskog prisustva. U pitanju je jedna vrsta kolektivne odmazde tribalnog tipa koja se umesto protiv pojedinaca
krivih za zločine, sprovodi protiv pripadnika čitave jedne etničke zajednice. Obrazac ekstremnog nacionalizma predviđa ultimativno uništenje i srpskih spomenika i progon srpske zajednice kako bi se opravdala jedna nova, za Srbiju neprihvatljiva politička realnost - Kosovo kao isključivo albanska zemlja. Kosovo danas pripada i Srbima i Albancima, i samo u njihovom međusobnom dogovoru, moguće je odrediti stabilnu budućnost pokrajine.



Reakcije | Broj reakcija: 22
FORUM

Govor Don Šan Zefija, Biskupskog Kancelara, Katolička crkva

Međuverska konferencija o mirnoj koegzistenciji i dijalogu
Pećka Patrijaršija
Peć 2 –3. maja 2006. godine.



OSTALI ČLANCI
Pročitajte ostale tekstove

REAKCIJE
© 1998-2005 CDRSEE, KosovaLive i Medijski Centar Beta
Odgovornost za sadržinu tekstova objavljenih na sajtu www.kosovakosovo.com u potpunosti preuzimaju Centar za demokratiju i pomirenje, agencija KosovaLive i Medijski Centar Beta. Tekstovi ni na koji način ne odražavaju mišljenja donatora koji su pomogli Albansko-srpski forum za razmenu informacija.