[ English ] [ Shqip ] [ Srpski ]
 
 






FORUM
Kosovo i "istorijsko pravo u svetlu srednjovekovnih izvora i istraživanja“
Piše: Dr.Sc. Selim Daci, redovni profesor Univerziteta u Prištini

Dr.Sc. Selim Daci
Pitanje rasvetljavanja istorije Kosova kroz vekove ne samo što je jedno od najprivlačnijih naučnih pitanja na Balkanu i u Evropi, već je, naročito posle 1981. godine, poprimilo i političku dimenziju. Međutim, odmah na početku treba naglasiti da se tako nešto ne događa prvi put u istoriji. Ustvari, politizacija pitanja istorije Kosova potiče odavno, pre skort 150. godina, naročito kada je reč o istoriografiji susednih zemalja, a posebno o srpskoj istoriografiji.

Uporedo sa razvojem Albanskog nacionalnog pokreta tokom XIX i XX veka, gde su najveća žarišta bila upravo u albanskim teritorijama na Kosovu, u susednim zemljama se pojavila ekspanzionistička politika, koja je imala za cilj stvaranje velikih država, na račun drugih, potlačenih naroda, a naročito na račun albanskog naroda. U tom pogledu, nakon četrdesetih godina dvadesetog veka intenzivirana je njihova diplomatska delatnost, naročito u Srbiji, u cilju otcepljenja i prisvajanja belova albanskih teritorija. U tu svrhu srpska država je u XIX i XX veku angažovala i štampu, publicistiku i nauku, koja je nastojala da podrži navodnu istorijsku i naučnu, ali u suštini osvajačku i grabežljivu srpsku politiku u odnosu na ilirsko-albanske teritorije na Kosovu. Ta "istraživanja" su pokušavala da dokažu da su dotična područja u srednjem veku bila centar srpske države i predeo nastanjen Srbima do kraja XVII veka, kada je nakon austro-turskih ratova (1683. god.-1699. god.), jedan deo srpskog stanovništva koji je bio na strani Austrougarske navodno bio primoran da se povuče na sever, a na njihovo mesto su navodno došli Albanci iz unutrašnjih planinskih predela severne Albanije. Na taj način velikosrpska država je pokušavala da u svojoj zemlji i u međunarodnim političkim krugovima opravda svoju osvajačku politiku prema albanskim područjima i stanovništvu, insistirajući na navodnom "istorijskom pravu" na Kosovo i druge albanske prostore.

U takvoj književnoj propagandi koja nije imala nikakve veze sa naukom i naučnom stvarnošću, istakli su se autori, kao: A.Jovičević, V.Đorđević, J.Tomić, J.Cvijić, A.Urošević, V.Čubrilović, itd. Nasuprot navedenih autora, poznati strani istoričari kao M.Šuflaj, K Jireček, M.Dinić, A.Handzić, A.Dyselie, itd. , kao i poznati albanski istoričari, dokazuju ilirsko-albanski kontinuitet i ilirsko-albansko vekovno prisustvo na Kosovu. Isto tako, ti naučnici potvrđuju da je albansko stanovništvo nivelo i u gradovima i u selima na Kosovu,kao i u periodu srpske vladavine, u vremenu od XIII do XV veka.

U vezi sa pomenutim činjenicama, treba jasno i nedvosmisleno reći da su svi oni koji iskrivljuju istoriju i njene svetle ličnosti, u službi dnevne politike i koriste nepostojeće činjenice, bez naučnog pokrića, a koje su štetne i prouzrokuju katastrofalne posledice, ne samo za narode koji su im na meti, već i za njihov sopstveni narod. U tom pogledu mogu nam biti od pomoći mnogobrojni primeri iz civilizacijske ljudske prošlosti, u našem slučaju iz istorije naroda Balkana, koji se, upravo iz tih razloga, od strane dobrih istraživača i poznavalaca prošlosti smatra buretom baruta, kojem s vremena na vreme nedostaje samo varnica da bi se pretvorilo u rat evropskih, pa i širih razmera. Stoga, imajući u vidu poznatu latinsku izreku da je istorija učiteljica života, a koja je proizašla iz gorkih istorijskih, osvajačkih i robovlasničkih iskustava starog Rima, Vizantije i Turske imperije, trebalo bi od neuspeha obavezno izvući odgovarajuće pouke.

Dakle, krajnje je vreme za početak demistifikacije istorije i za njeno postavljanje u službu budućnosti. U suprotnom, stvari će se sve više i više, osložnjavati i odnosi među narodima će se zaoštravati do neželjenih razmera, kao što se nedavno dogodilo u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i na Kosovu. Ukratko, istoriju i istorijsku istinu treba prepustiti istoričarima, a istorija bi kao stalni lajtmotiv trebala imati: razumevanje i mir među narodima.

Da bi potvrdili ono što je napred izneto, odnosno da bi se uvidela neodrživost istorijskog ekskluziviteta jednog naroda nad drugima, pomenuću samo nekoliko dobro poznatih naučnih primera, koji, naravno ne mogu biti u funkciji dnevne politike, kao što neki priželjkuju:
Prvo, današnja teritorija Kosova pa i šire, u antičko doba bila je nastanjena isključivo Dardanima. Oni su bili stanovnici južnih ilirskih područja, karakterističnih po relativno visokom privrednom, društvenom i kulturnom nivou razvoja, gde su se razvijale političke formacije, kao što je ilirska država. To područje, danas nastanjeno Albancima, razvijeno je unutar ilirskog diversiteta uz neke posebne etnojezičke i kulturne osobenosti u odnosu na druga područja, ali s druge strane bilo je i unitarno. Ne stoje, ni sa arheološkog, ni sa istorijskog a niti sa jezičkog pogleda teze da Dardani, navodno, ne pripadaju velikoj ilirskoj porodici. S druge strane, ilirsko-albansko stanovništvo, tokom antičkog doba i u ranom srednjem veku uspelo je da se sa uspehom suprotstavi viševekovnoj rimskoj i vizantijskoj asimilaciji.

Drugo, osvajanje i nastanjivanje Srba na području Kosova dogodilo se u kasnije doba (XII, XIII-XIV vek). Zbog toga kolonizacija Kosova putem državnog mehanizma Nemanjića, kao i podizanje, izgradnja ili obnova nekih sakralnih pravoslavnih spomenika na mestu ilirsko-albanskih u toku dvovekovnog perioda vladavine Nemanjića, ne može dati za pravo istinskoj nauci da ovaj srednjovekovni period države Nemanjića na Kosovu naziva isključivo srpskim. Inače, po toj logici, mogli bi da traže svoj istorijski deo od područja kojima su vladali vekovima i rimljani, vizantini, osmanlije i drugi.

Dakle, smatram da istorijsko pravo na Kosovo imaju samo oni koji žive anas na njenoj teritoriji.

Treće, i pored velike buke koja se danas diže oko navodno ekskluzivne prednosti srpskog etniteta na Kosovu, istorijski izvori govore suprotno. Na ovom području, u toku dvovekovne vladavine Nemanjića, srpsko stanovništvo je predstavljalo beznačajnu manjinu u odnosu na autohtono ilirsko-albansko stanovništvo. U tom pogledu, postavlja se jedno drugo pitanje: zašto su onda poslednji srpski kraljevi, pa i car Dušan, sebe smatrali i kraljem Albanaca? I najzad,kako su se Albanci u poslednje dve bitke na Kosovu (1389,1448.) našli rame uz rame sa drugim narodima Balkana, u borbi protiv zajedničke opasnosti od osmanlijske invazije.

Četvrto, u okviru jakog “naučnog argumenta" postavlja se bučno i pitanje velike seobe Srba na čelu sa patrijarhom Arsenijem Trećim Čarnojevićem. Istina je da dokumenta iz osmanlijskih, venecijanskih, austrijskih, pa čak i iz savremenih srpskih izvora potvrđuju da su teret borbe tokom austrijsko-turskih ratova (1683-1699. god.) na području Kosova poneli Albanci. Od tada seoba Srba sa Kosova, koja se dogodila posle tih ratova, namerno je naduvana, predstavljajući je kao seobu velikih razmera, koja bi mogla odjednom promeniti etničku strukturu tako široke teritorije, sa ciljem da se na taj način objašnjava “desrbizacija” Kosova. Ustvari to je bila jedna seoba veoma malih razmera,uglavnom srpskih pobunjenika predvođenih pećkim patrijarhom.

Na kraju, neprihvatljivo je da istoriju pišu nestručnjaci i neprofesionalci, a ne može se pravdati niti institucionalizacija istorije i njeno zloupotrebljavanje u službu dnevne politike, jer su i neki od dobrih poznavalaca istorije Kosova,kao što su: A. Dyselie, N.Malkolm, i drugi, u svojim studijama posvećenim istorijskoj nduci o Kosovu, izmedju ostalog došli su do zaključka da su: “Iskustva iz istorije i istoriografije pokazala da može biti mnogo korisnih ali i štetnih posledica, koje se javljaju u odnosu na politiku i istoriografiju. Te posledice proističu iz podložnosti istorije politici, kada istorija postaje sluga politike". Dakle, svemu ovome što je napred rečeno, nije potreban komentar.



Reakcije | Broj reakcija: 15
FORUM

Govor Don Šan Zefija, Biskupskog Kancelara, Katolička crkva

Međuverska konferencija o mirnoj koegzistenciji i dijalogu
Pećka Patrijaršija
Peć 2 –3. maja 2006. godine.



OSTALI ČLANCI
Pročitajte ostale tekstove

REAKCIJE
© 1998-2005 CDRSEE, KosovaLive i Medijski Centar Beta
Odgovornost za sadržinu tekstova objavljenih na sajtu www.kosovakosovo.com u potpunosti preuzimaju Centar za demokratiju i pomirenje, agencija KosovaLive i Medijski Centar Beta. Tekstovi ni na koji način ne odražavaju mišljenja donatora koji su pomogli Albansko-srpski forum za razmenu informacija.