[ English ] [ Shqip ] [ Srpski ]
 
 






FORUM
Politike kulturnog nasleđa ili politizovano kulturno nasleđe
Piše: Baki Svirca, direktor Instituta za zaštitu sponenika kulture Kosova

Baki Svirca
U okviru kompleksne delatnosti za procenu spomenika, kao što je njihova identifikacija, izučavanje, zakonska zaštita, restauracija i objavljivanje, posebno mesto pripada identifikaciji spomenika. Pod indentifikacijom ili inventarisanjem podrazumeva se sveukupna aktivnost u celom kulturnom nasleđu u oblasti arhitekture, nezavisno od vremena izgradnje, vrste, etničke pripadnosti naručilaca ili graditelja. Treba istaći da je proces identifikacije spomenika kod mnogih arhitektonskih dela od posebne važnosti, jer se njime stvara neprikosnoveni fond nezamenjivih kulturnih vrednosti, koji će biti sačuvan kao autentični kulturno-istorijski dokaz. Aktivnost u pravcu identifikacije arhitektonskih dela, da bi ona mogla biti smatrana spomenicima, a kao izraz toga i zakonski zaštićena, je suštinska istraživačka aktivnost, koja zahteva visok stepen naučne kompetencije u oblasti istorije arhitekture, kao i poznavanje istorije sredine u kojoj se izvode istraživački radovi.

Procena jednog arhitektonskog dela kao spomenika, praktično stavlja van snage slična dela skromne vrednosti, koja se, naravno, vremenom gube zbog nemogućnosti opstajanja u uslovima novih kretanja u oblasti arhitektonsko-urbanističkih dostignuća.

Zbog toga, procenjivanje jednog arhitektonskog dela kao spomenika zahteva zdravu motivaciju, koja se oslanja na jasnu metodologiju i duboko poznavanje evolucije i tipova arhitekturnih vrsta, u kojima je obuhvaćeno delo koje je predmet istraživanja, eliminišući do kraja političke uticaje, ma kakvi oni bili.

Posmatrano sa tog aspekta i u skladu sa obavezama koje proizilaze iz međunarodnih konvencija o zaštiti, očuvanju i promovisanju kulturnog nasleđa, Ministarstvo za kulturu, omladinu, sport i nerezidentna pitanja ponudilo je Srpskoj pravoslavnoj crkvi potpisivanje sporazuma koji je imao za cilj saniranje šteta prouzrokovanih jednom delu kulturnog nasleđa Kosova u martu mesecu 2004. godine, ispunjavajući na taj način njen mandat, u skladu sa međunarodnim normama za brigu o kulturnom nasleđu Kosova.

U toku martovskih događaja 2004. godine bilo je oštećeno ili uništeno 37 pravoslavnih verskih objekata, od kojih su 10 procenjeni kao spomenici kulturnog nasleđa Kosova, i kao takvi bili su pod zaštitom zakona, dok su ostali bili pravoslavni verski objekti iz druge polovine XX veka.

Sa pravnog aspekta na Kosovu je pod zaštitom zakona ukupno 426 objekata kao spomenici kulturnog nasleđa, i to:

1. Arheološki lokaliteti – 96.
2. Grobnice - 16.
3. Spomenici pravoslavne veroispovesti – 139.
4. Spomenici katoličke veroispovesti – 3.
5. Spomenici muslimanske veroispovesti –32.
6. Spomenici narodnog stanovanja – 71.
7. Narodno-društvene zgrade – 25.
8. Istorijski spomenici – 21.ž
9. Odela,knjige, objekti – 19.
10. Razno – 4.

Iako je taj spisak sačinjen pre gotovo pola veka, kao spisak spomenika kulturnog nasleđa, u nekim dokumentima iz poslednjih godina, sačinjenih od strane raznih mehanizama, pominju se i neki drugi verski objekti, koji nisu imali status spomenika pod zakonskom zaštitom, a što predstavlja još jedno iskrivljavanje istorije i njenu zloupotrebu za politička ciljeve, što nije korisno za kulturno nasleđe.

Gledano sa vremenskog aspekta, kulturno nasleđe Kosova prošlo je kroz sve sociološko-političke procese kroz koje je prošlo i samo kosovsko društvo. Činjenice sa kojima raspolažemo pokazuju da je na ovim prostorima nasleđe u većini slučajeva služilo kao veoma jak elemenat u rukama političkih sistema, kojima je pokušano da se dokazuju istorijske i političke „istine“. To je u nekim slučajevima uticalo na to da se naučne definicije u istraživanju kulturnog nasleđa zamene političkim definicijama, koje su do krajnosti oštetile i uništile istinske vrednosti kulturnog nasleđa.

Kao posledica takvih kretanja, od početka XX veka do danas oštećen je, uništen ili politizovan veliki broj spomenika kulturnog nasleđa.

Poznato je monumentalno nasleđe Kosova bilo i ostalo veoma bogato kulturnim vrednostima najrazličitijih vrsta i karaktera, ali su mnogi od tih spomenika oštećeni ili uništeni, iako je, zahvaljujući naporima stručnjaka iz te oblasti, dobar deo njih sačuvan.

Politizacija kulturnog nasleđa prouzrokovala je uništenje velikog dela kulturnog bogatstva Kosova. Kao posledica toga oštećeno je mnogo spomenika raznih stilova i karaktera, koji sa „političkog“ aspekta nisu bili od interesa za dotični sistem ili za političku strategiju tadašnje vlasti. Ovde treba spomenuti nekoliko verskih objekata, starih nekoliko stotina godina, koji su uništeni u Prištini između 1945. i 1960. godine od strane tadašnje vlasti, kao što su bili verski objekti u sadašnjem centru grada – džamija, katolička katedrala, sinagoga i zatvorena pijaca ili „kapali čaršija“. U tom periodu na celom Kosovu je uništeno desetine objekata različitog karaktera, koji su od strane lokalnog stanovništva bili čuvani vekovima.

Akumuliranje više hipotetičnog nego realnog mentaliteta imalo je za posledicu stvaranje veoma izraženog političkog pogleda na kulturno nasleđe , a što se u toku rata pretvorilo u ispoljavanje mržnje upravo prema objektima koji su smatrani više kao politički simbol, nego kao stvarnost.

Rat na Kosovu 1998. i 1999. godine ostavio je mnogo posledica i u oblasti kulturnog nasleđa. U tom periodu je uništeno više od 200 džamija, oko 450 stambenih zgrada zvanih kule, na stotine gradskih kuća iz XIX i XX veka, nekoliko katoličkih crkava itd. U gradovima Peć i Đakovica, osim velikog broja zapaljenih objekata, uništene su i dve javne pijace, koje su osim ekonomskog značaja za ova dva grada, bile i kulturne celine zaštićene zakonom.

Posmatrano sa naučno-profesionalnog stanovišta, smatram da su najveće štete kulturnom nasleđu Kosova prouzrokovane politizovanim stavom prema tom nasleđu.

U pokušaju da se iskazuje politički uticaj putem načina tretiranja spomenika kulture, veoma često se prišlo uništavanju istorijske prošlosti spomenika.Takav postupak ne samo što je u suprotnosti sa naučnim načelima, već predstavlja flagrantnu povredu međunarodnih pravnih normi.


Reakcije | Broj reakcija: 1
FORUM

Govor Don Šan Zefija, Biskupskog Kancelara, Katolička crkva

Međuverska konferencija o mirnoj koegzistenciji i dijalogu
Pećka Patrijaršija
Peć 2 –3. maja 2006. godine.



OSTALI ČLANCI
Pročitajte ostale tekstove

REAKCIJE
© 1998-2005 CDRSEE, KosovaLive i Medijski Centar Beta
Odgovornost za sadržinu tekstova objavljenih na sajtu www.kosovakosovo.com u potpunosti preuzimaju Centar za demokratiju i pomirenje, agencija KosovaLive i Medijski Centar Beta. Tekstovi ni na koji način ne odražavaju mišljenja donatora koji su pomogli Albansko-srpski forum za razmenu informacija.