[ English ] [ Shqip ] [ Srpski ]
 
 






FORUM
Ko kome treba da plaća dugove?
Piše Prof.dr. Nuri Bašota, redovni profesor Ekonomskog fakulteta u Prištini

Nuri Bašota
U svetu su retke zemlje koje su bogate prirodnim i ljudskim resursima kao što je Kosovo. Ta bogatstva su sada, na osnovu Zakona o stranim investicijama na Kosovu još privlačnija za ulaganje stranog kapitala iz bilo koje zemlje slobodnog sveta. Konkretno, na površini od samo 10.906 km2, nalaze se ogromne rezerve raznovrsnih prirodnih resursa. Istovremeno Kosovo je bogato poljoprivrednim zemljištem, koje čini oko 53 odsto (52.3% obradivo zemljište dok su 31% pašnjaci) kao i 39,1% šuma sa bujnom vegetacijom. Kosovo je bogato i mnogobrojnim izvorima slatkih voda, pašnjacima i živopisnim pejzažima pogodnim za letnji i zimski turizam, sa kanjonima i vrhovima planina koji su povezani saobraćajem, itd.

Nepobitna je činjenica da uporedo sa značejem tih prirodnih i ljudskih resursa, Kosovo ima i pogodan geostrateški položaj koji omogućava brži razvoj, a sve je to bilo i ostaje da bude primamljivo za grabljenje i okupiranje Kosova od raznih osvajača od davnih vremena pa sve do današnjih dana, kada se pregovara o konačnom političkom statusu oslobođenog Kosova.

Današnje Kosovo, kao nastavak stare Dardanije, sa svojim prirodnim granicama, proteže se na prostorima Jugoistočne Evrope, na centralnom položaju Ilirskog poluotoka, kasnije nazvanog od strane turskih osvajača “Balkan” što znači “šumovita zemlja”. Ujedno, Kosovo se graniči sa Srbijom (352 km.), Crnom Gorom ( 77 km.) Makedonijom ( 161 km.) i sa osakaćenom Albanijom (112 km.). Kosovo se proteže na severnoj geografskoj širini od 41 o, 50’, 58’’, pa sve do 43 o, 15’, 42’’ i na geografskoj dužini i istočnoj geografskoj dužini od 20 o, 01’, 02’’ po Griniču. Kosovo raspolaže površinom od 10.906 km2, na kojoj (prema podacima OEBS-a iz 2002. godine) živi oko 2,4 miliona stanovnika, što znači oko 220 stanovnika na jedan kvadratni kilometar. Strukturu stanovništva na Kosovu čine 72% mlađih ispod 35 godina, dok je nacionalna struktura - oko 95% Albanaca, 4% Srba i 1% pripadnika drugih manjinskih zajednica. Ti podaci pokazuju da Kosovo raspolaže većim brojem uporednih prednosti, koje u uslovima njegove pune nezavisnosti kao suverene i demokratske zemlje mogu obezbediti ubrzani privredni razvoj i povećanje dobrobiti svih njegovih građana, nezavisno od njihove etničke,verske,političke ili rasne pripadnosti, oslanjajući se na tržišnu privredu i uvažavajući potpunu ravnopravnost svih ljudi.

Iako je čitavo vreme trajanja aneksije od strane bivše Jugoslavije Kosovu bio nametnut kolonijalni položaj uz iskorišćavanje u svakom pogledu, zahvaljujući pomenutim povoljnim prirodnim uslovima, geostrateškom položaju i ogromnom angažovanju i požrtvovanju vrednih žitelja, Kosovo je ipak postiglo zavidan privredni razvoj.

“Ubrzaniji” razvoj počeo je naročito posle ustavnih promena iz 1973-74. godine, kada je uporedo sa definisanjem položaja Kosova kao konstitutivnog elementa bivše SFRJ ono steklo pravo i na korišćenje koncesija za kredite iz Fonda federacije za nedovoljno razvijene krajeve a dobilo je još neke druge olakšice iz domena ekonomske politike, kao i tri ostale nedovoljno razvijene republike.

Posebno treba naglasiti pomoć putem kreditiranja iz sredstava Saveznog fonda za ubrzaniji razvoj Kosova, što nije bilo ništa drugo osim vraćanja jednog dela nacionalnog dohotka koji je Kosovu oduziman od strane razvijenih republika putem primarne raspodele i deprimiranih administrativnih cena sirovina i polufabrikata, koje je proizvodila industrija, opterećena teškom kolonijalnom strukturom. To potvrđuje činjenica da su kritične 1990. godine tri ključne industrijske grane na Kosovu bile kolonijalne eksteritorijalne grane: elektroprivreda, proizvodnja uglja i proizvodnja ruda i obojenih metala, koje su istovremeno bile intenzivne u kapitalu (uz visok koeficijent kapitala), uz malu zaposlenost i sa nedovoljnom akumulativnom i reproduktivnom sposobnošću, zbog destimulativnih elemenata ekonomske politike. Prerađivačkih kapaciteta tih prirodnih resursa na Kosovu takoreći nije ni bilo, već su oni postojali u razvijenim regionima bivše Jugoslavije što je uslovljavalo stalno prelivanje nacionalnog dohotka sa Kosova u druge delove bivše Jugoslavije.

Takav razvoj je postignut je i zahvaljujući povećanju akumulativne i reproduktivne sposobnosti privrede Kosova, koja se uglavnom oslanjala na urednom plaćanju anuiteta raznim kreditorima i na vraćanju sredstava Saveznom fondu za ubrzani privredni razvoj Kosova, kao nanerazvijenijem području u odnosu na nedovoljno razvijene republike u okviru bivše SFRJ. O tome svedoči činjenica da su se u kritičnoj 1989. godini privrednom delatnošću bavila 845 preduzeća društvenog sektora sa 172.794 zaposlenih i 253 individualna preduzeća iz privatnog sektora, sa 5.818 zaposlenih. Taj veoma koristan privredni potencijal bio bio važna polazna osnova za sadašnju etapu tranzicije, tako što bi se uporedo sa procesom privatizacije društvene svojine stvorilo demoktratsko društvo zasnovano na tržišnu privredu nezavisnih privrednih subjekata.

Međutim, posle klasične okupacije Kosova od strane Srbije u periodu od 1989-1998. godine, došlo je do namernog razaranja privrede Kosova, na taj način što je uporedo sa vojno-policijskim nasiljem izvršen i privredni pritisak na autohtone Albance kako bi im se onemogućio opstanak na svojim pradedovskim ognjištima.

Uporedo sa proterivanjem sa posla više od 150.000 albanskih radnika i spektakularnom pljačkom osnovnih i obrtnih sredstava kosovskih preduzeća, došlo je i do progutanja kosovskih giganata od strane takozvanih “velikih sistema” i “tehnoloških celina” Srbije, kao i prisvajanja svojine od strane mafioznih struktura srpskog režima. Time je prouzrokovano katastrofalno razaranje privrede Kosova i uništavanje i onih nukleusa koji su bili nosioci privrednog razvoja,čime je Kosovo uvučeno u duboku privrednu i socijalnu krizu, koja se nastavlja i dan danas.

Treba naglasiti da prilikom objektivnog razmatranja uzroka koji su doveli do duboke ekonomske krize i uvlačenja privrede Kosova u predindustrijsku fazu, treba posebno imati u vidu “rezultate” desetogodišnjeg nasilja srpskocrnogorskog osvajača u periodu od 1989-1999. godine, što je imalo katastrofalne posledice za privredu i za stanovništvo Kosova.

Istovremeno, od 335.000 stambenih zgrada na Kosovu više od 135.000 (prema podacima međunarodnih organizacija) je oštećeno, dok je oko 100.000 potpuno uništeno, prema proceni UNMIK-a, u petom stepenu. Ukupna vrednost šteta pričinjenih ljudskim, materijalnim i finansijskim resursima na Kosovu varvarstvom srpskocrnogorskih vojnih,policijskih i paravojnih snaga, aproksimativno dostiže iznos od oko 20 milijardi evra, za koju masu sredstava su osiromašeni privreda i stanovništvo Kosova.

Institucije Kosova su otvoreno izjavile da su spremne da plaćaju anuitete za dugove privrede Kosova za vreme dok je ono bilo deo SFRJ, na osnovu bilansa koji je urađen pre uvođenja prinudnih mera u većini privrednih preduzeća na Kosovu. Kosovo neće prihvatiti nikakvu obavezu koju su preuzele prinudne srpske strukture na Kosovu. Međutim, to podrazumeva prethodnu procenu nadoknade ratnih šteta koje je srpska država prouzrokovala materijalnim i ljudskim resursima na Kosovu, kao i pljačku imovine Kosova. Za to je potrebna odgovarajuća međunarodna arbitraža, koja bi osim pomenutih činjenica trebala da ima u vidu i povraćaj fondova 120.000 penzionera, kao i fondova socijalnog osiguranja, zajedno sa deviznom štednjom koja je opljačkana od strane Srbije tokom okupacije Kosova. Takođe treba tražiti da Kosovo učestvuje u procesu sukcesije, jer je ono bilo konstitutivni element bivše SFRJ i neposredni stvaralac imovine koja se deli između sastavnih delova te bivše Federacije.


Reakcije | Broj reakcija: 11
FORUM

Govor Don Šan Zefija, Biskupskog Kancelara, Katolička crkva

Međuverska konferencija o mirnoj koegzistenciji i dijalogu
Pećka Patrijaršija
Peć 2 –3. maja 2006. godine.



OSTALI ČLANCI
Pročitajte ostale tekstove

REAKCIJE
© 1998-2005 CDRSEE, KosovaLive i Medijski Centar Beta
Odgovornost za sadržinu tekstova objavljenih na sajtu www.kosovakosovo.com u potpunosti preuzimaju Centar za demokratiju i pomirenje, agencija KosovaLive i Medijski Centar Beta. Tekstovi ni na koji način ne odražavaju mišljenja donatora koji su pomogli Albansko-srpski forum za razmenu informacija.